Ode aan de synode


EXPOSITIE KERKELIJKE EN POLITIEKE STRIJD IN PRENTEN

Ten tijde van prins Maurits, stadhouder van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, en Johan van Oldenbarnevelt, raadpensionaris van de Staten van Holland, woedde een felle kerkelijke en politieke strijd die het land aan de rand van een burgeroorlog bracht.

Kerkelijk ging de strijd over het gezag van de belijdenis en de verhouding tussen kerk en staat; politiek vooral om de tegenstelling tussen prins Maurits en Johan van Oldenbarnevelt.

Volgelingen van hoogleraar Jacobus Arminius, remonstranten of rekkelijken, hadden grote bezwaren tegen belijdenisdwang en wensten toezicht van de overheid. Zij vonden in Van Oldenbarnevelt hun medestander.

De tegenpartij, volgelingen van hoogleraar Franciscus Gomarus, contraremonstranten of preciezen, achtten zich gebonden aan de belijdenisgeschriften en waren tegenstander van politieke inmenging in kerkelijke zaken. In deze strijd koos prins Maurits de zijde van de contraremonstranten.

Uiteindelijk werd de kerkelijke strijd beslist tijdens de Dordtse Synode (1618-1619) in het voordeel van de contraremonstranten. De politieke strijd eindigde met de gevangenneming van Johan van Oldenbarnevelt door prins Maurits. In een proces op 12 mei 1619 werd Van Oldenbarnevelt wegens landverraad ter dood veroordeeld, daar hij ‘zijn oren had laten hangen’ naar Frankrijk en Spanje. Een dag later vond zijn executie plaats op het Binnenhof in Den Haag.

Over deze kerkelijke en politieke strijd is niet alleen veel geschreven door voor- en tegenstanders, maar werden zowel door rekkelijken, preciezen en roomsen spotprenten uitgegeven. De expositie toont een collectie van deze boeiende prenten.

Spotprent in de spotlight: iedere week een nieuwe spotprent op deze pagina.

Toneel der Arminianen. Allegorische voorstelling in de vorm van een toneel met een triomfwagen, zinnebeeld van de Republiek, tijdens een tocht over het barre veld (Oldenbarnevelt). Op de achtergrond kijkt een aantal rooms-katholieke geestelijken toe. Links een groep remonstranten onder leiding van een bisschop en daarachter een Spaans leger, aangevoerd door Spinola. De wagen is gebotst tegen een gouden stok (de Spaanse legerleider Spinola). Op de wagen bevindt zich de Hollandse leeuw met in zijn ene poot een zwaard en in de andere de speer met vrijheidshoed. De wagen is versierd met een schild waarop twee handen samen een bundel van zeven pijlen vasthouden: (symbool van eendracht) en de Oranjestam waaruit twee takken groeien; op een van de takken is het wapen van Maurits afgebeeld. Voorop de wagen zit de Hollandse maagd. De wagen wordt getrokken door een (door de ‘stok’) ten val gebrachte vrouwenfiguur Eendracht, die overeind wordt geholpen door een aantal mannen. Op de voorgrond raapt een zestal mannen de bijbel weer op die van de wagen is gevallen. Links en rechts van de voorstelling twee allegorische figuren: links een vrouw met een ooievaar (Vroomheid) en rechts een vrouw met spiegel en slang (Voorzichtigheid). Onder de voorstelling drie vierregelige onderschriften.