OUD GOUD, de mooiste archiefschatten uit onze schoolgeschiedenis! (t/m 31 dec 2014)

De collectie Oud Goud, het illustratiearchief van Uitgeverij Wolters-Noordhoff, is als langdurig bruikleen in bezit van het Nationaal Onderwijsmuseum.

Hij bevat de nagenoeg complete collectie van honderden aquarellen en schilderijen en duizenden tekeningen die in de periode 1900–1980 zijn gemaakt voor schoolplaten, lesboeken en leesplankjes. Hij is daarom een bron van onschatbare waarde op het gebied van cultuurhistorische ontwikkelingen binnen het nationale onderwijssysteem, met werk van illustratoren en kunstenaars als Johan Isings, Cornelis Jetses, Rie Cramer, Sierk Schröder, Waldemar Post en Dirkje Kuik. Generaties kinderen hebben op school de illustraties op de schoolplaten en in de schoolboeken gezien. De Noormannen bij Dorestad, Ot en Sien en Aap noot Mies zijn slechts enkele van de namen die onlosmakelijk met de uitgever en de geschiedenis van het Nederlandse onderwijs zijn verbonden.

De aanhouding van prinses Wilhelmina aan de Goejanverwellesluis

Deze schoolplaat toont de aanhouding op 28 juni 1787 van Wilhelmina van Pruisen, de vrouw van stadhouder Willem V, door patriotten uit Gouda bij het gehucht Goejanverwellesluis. Ze was van Nijmegen – waar zij en haar man de onrust in Den Haag ontvlucht waren – op weg naar Den Haag om daar het bestuur op zich te nemen. Zij werd echter in een boerderij vastgezet en na twee nachten keerde zij onverrichter zake terug. Het incident was een belediging voor Pruisen, dat onmiddellijk met een groot leger ingreep om de orde in de Nederlandse Republiek te herstellen. Duizenden patriotten zijn daarop naar Frankrijk gevlucht.

Hollandse infanterie bij de bruggen over de Berezina

In de Franse tijd gingen in 1812 ook 25.000 jonge Nederlanders als soldaat met de Fransen mee naar Rusland, dat niet aan de handelsboycot, die Napoleon tegen Engeland had ingesteld, wilde meewerken. Het gehele Franse leger bestond uit 600.000 man, dat van de Russen uit 200.000. Op de heenweg leed het Franse leger al grote verliezen. Hoewel het  Franse leger met nog slechts 100.000 soldaten Moskou innam, liep de onderneming niet goed af. Napoleon moest Moskou weer verlaten, omdat daar voor hem niets te doen was: de tsaar en zijn legers hadden zich allang teruggetrokken. Op de terugtocht leden de Fransen weer zware verliezen. De schoolplaat toont Hollanders, die voor de Franse terugtocht bruggen over de Berezina openhouden op 28 november 1812. Ze moesten de troepen die de rivier overstaken dekking geven. Slechts 20.000 soldaten van de 600.000 soldaten overleefden de Russische veldtocht van Napoleon, waaronder 1000 Nederlanders.

Aankomst van Willem I te Scheveningen

Sinds de Russische veldtocht was het onrustig geweest in Amsterdam en Rotterdam. De Fransen waren de toestand niet meer meester. Nog voor de hele Napoleontische periode afgelopen was, kwam Willem I, de zoon van stadhouder Willem V, in Scheveningen aan land. Op de schoolplaat komt Willem I op 30 november 1813 in een versierde nettenwagen (van de vissers) het strand oprijden. Hij draagt over zijn uniform een grijze overjas, gesierd met de ster van de zwarte adelaar van Pruisen. In het midden ziet men, te paard, Jacob Pronk, een reder uit die tijd, die de komst van de prins in goede banen moest leiden. Hij verzoekt de feestelijke menigte plaats te maken voor het rijtuig. Op het witte paard rechts zit zijn zoon Arie, eveneens met een oranjesjerp om.